Czy koniec roku to dobry moment na zakup akcji? Co warto sprawdzić

Udostępnij ten artykuł

Czy koniec roku to dobry moment na zakup akcji? Grudzień może przynieść interesujące okazje inwestycyjne, ale sam kalendarz nie zwiększa szans na zysk. Notowania zależą przede wszystkim od kondycji spółek, ich wyceny, sytuacji gospodarczej i oczekiwań inwestorów. Końcówkę roku można natomiast wykorzystać do przeglądu portfela, analizy wyników przedsiębiorstw oraz zaplanowania kolejnych zakupów. Warto przy tym oddzielić rzeczywiste argumenty inwestycyjne od popularnych giełdowych powiedzeń o grudniowych wzrostach.

Dlaczego inwestorzy interesują się giełdą pod koniec roku?

Listopad i grudzień to okres, w którym wiele osób podsumowuje swoje finanse. Sprawdzają wyniki oszczędności, analizują inwestycje i zastanawiają się, co zrobić z pieniędzmi, których nie potrzebują na bieżące wydatki. Na rynku akcji pojawiają się również dyskusje o sezonowości notowań oraz możliwych zmianach zachowania dużych inwestorów.

Wśród czynników, które mogą wpływać na handel w ostatnich tygodniach roku, znajdują się:

  • porządkowanie portfeli przez inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych;
  • realizowanie zysków lub strat na posiadanych akcjach;
  • dostosowywanie udziału poszczególnych aktywów do strategii inwestycyjnej;
  • oczekiwania dotyczące wyników finansowych spółek w kolejnym roku;
  • mniejsza aktywność części uczestników rynku podczas okresu świątecznego.

Żaden z tych czynników nie gwarantuje jednak wzrostu ani spadku cen. Nawet jeśli część inwestorów sprzedaje akcje przed końcem grudnia, inni mogą uznać te same ceny za atrakcyjne i rozpocząć zakupy.

Dlatego decyzji nie należy opierać wyłącznie na przekonaniu, że końcówka roku jest tradycyjnie dobra albo zła dla giełdy.

Czy rajd Świętego Mikołaja rzeczywiście oznacza wzrosty?

Jednym z najbardziej znanych pojęć związanych z końcówką roku jest rajd Świętego Mikołaja. W klasycznym ujęciu amerykańskim odnosi się do ostatnich pięciu sesji giełdowych grudnia i pierwszych dwóch sesji stycznia.

Określenie powstało na podstawie obserwacji historycznych zachowań rynku, ale nie jest regułą ekonomiczną. W niektórych latach akcje rosną w tym okresie, w innych tracą na wartości.

Co więcej, badania nie dają jednoznacznych podstaw do traktowania tego zjawiska jako niezawodnej strategii. Autorzy opracowania The Santa Claus Rally in U.S. Stock Market Returns nie potwierdzili występowania trwałej przewagi tego efektu na amerykańskim rynku w analizowanym okresie 2000–2021.

A co z efektem stycznia?

Efekt stycznia to kolejna hipoteza dotycząca sezonowości notowań. Według historycznych obserwacji niektóre grupy akcji, zwłaszcza mniejszych przedsiębiorstw, osiągały w styczniu ponadprzeciętne stopy zwrotu.

Nie oznacza to jednak, że zakup akcji w grudniu i sprzedaż w styczniu stanowią prosty sposób na zysk. Znaczenie mają konkretny rynek, badany okres, koszty transakcyjne oraz ryzyko gwałtownych zmian kursów.

Wyników analiz amerykańskich indeksów nie należy również bezpośrednio przenosić na warszawską giełdę. GPW ma inną strukturę spółek, udział inwestorów instytucjonalnych i wrażliwość na lokalne wydarzenia gospodarcze.

Jeżeli jedynym uzasadnieniem zakupu jest oczekiwanie na sezonowy wzrost, inwestor w rzeczywistości spekuluje na krótkoterminowym ruchu cen. To zupełnie inne podejście niż świadomy zakup udziałów w przedsiębiorstwie z myślą o kilkuletnim horyzoncie.

Co dzieje się z cenami akcji w ostatnich tygodniach grudnia?

Pod koniec roku część inwestorów dokonuje transakcji związanych z zamykaniem pozycji i zmianą struktury portfeli. Może to wpływać na popyt i podaż konkretnych papierów wartościowych, ale kierunek tych zmian nie jest z góry określony.

Warto szczególnie uważać na akcje spółek o niewielkich obrotach. Gdy na rynku znajduje się mało zleceń kupna i sprzedaży, nawet stosunkowo niewielka transakcja może wywołać wyraźną zmianę kursu.

Problemem może być również szeroki spread, czyli różnica między najlepszą ofertą kupna a najlepszą ofertą sprzedaży. Przykładowo, jeśli inwestor może natychmiast kupić akcje po 50 zł, ale najlepsza oferta ich odkupienia wynosi 49 zł, różnica wynosi 2% ceny zakupu. To koszt wynikający z warunków rynkowych, jeszcze przed uwzględnieniem prowizji maklerskiej.

Dlatego przy mniej płynnych akcjach rozsądne może być korzystanie ze zleceń z limitem ceny zamiast składania zlecenia bez kontroli maksymalnej ceny zakupu. Trzeba jednak pamiętać, że zlecenie z limitem nie musi zostać wykonane.

Podczas świąt zmienia się również harmonogram sesji giełdowych. Przed planowaniem transakcji należy sprawdzić kalendarz właściwego rynku, godziny handlu oraz zasady rozrachunku obowiązujące u danego pośrednika.

Jak ocenić, czy akcje są atrakcyjne cenowo przed końcem roku?

Spadek kursu w grudniu nie jest wystarczającym argumentem za zakupem. Akcje mogą być tańsze niż kilka miesięcy wcześniej, ale jednocześnie perspektywy przedsiębiorstwa mogły się pogorszyć.

Załóżmy, że kurs pewnej spółki spadł ze 100 zł do 70 zł. Na pierwszy rzut oka wygląda to na przecenę o 30%. Nie wiadomo jednak, czy oznacza okazję inwestycyjną.

Możliwe są dwa zupełnie odmienne scenariusze:

  • Spółka nadal rozwija działalność: wyniki pozostają stabilne, zadłużenie jest kontrolowane, a spadek ceny wynika przede wszystkim ze zmiany nastawienia inwestorów.
  • Sytuacja przedsiębiorstwa się pogarsza: maleją przychody, spada rentowność, pojawiają się problemy z finansowaniem lub istotne ryzyka prawne.

W pierwszym przypadku niższa cena może uzasadniać dokładniejszą analizę. W drugim przecena może być reakcją na realne problemy, a nie okazją do zakupu.

Pięć informacji, które warto sprawdzić przed kupnem akcji

  1. Wyniki finansowe: czy przychody, zysk operacyjny i przepływy pieniężne rozwijają się w sposób uzasadniający zainteresowanie spółką?
  2. Zadłużenie: czy przedsiębiorstwo jest w stanie obsługiwać swoje zobowiązania również przy pogorszeniu koniunktury?
  3. Wycena: jak aktualna cena odnosi się do zysków, aktywów i perspektyw działalności? Żaden pojedynczy wskaźnik nie daje pełnej odpowiedzi.
  4. Ryzyka branżowe: czy zmiany regulacyjne, koszty finansowania lub sytuacja konkurentów mogą osłabić wyniki?
  5. Udział w portfelu: czy zakup nie spowoduje nadmiernej koncentracji pieniędzy w jednej spółce lub sektorze?

Przy analizie przedsiębiorstw wypłacających dywidendy pomocny będzie także artykuł spółki dywidendowe – co analizować przed zakupem. Sama regularność wypłat nie wystarcza do oceny atrakcyjności inwestycji.

Wskazówki dotyczące analizy ryzyka i wyników spółek publikuje również Komisja Nadzoru Finansowego.

Kiedy zakup akcji w grudniu może mieć sens, a kiedy lepiej poczekać?

Końcówka roku jest dobrym momentem do podjęcia decyzji inwestycyjnej tylko wtedy, gdy wynika ona z wcześniej ustalonego planu. Zbliżający się sylwester nie powinien zmuszać do inwestowania pieniędzy, których właściciel może wkrótce potrzebować.

Poniższe zestawienie przedstawia sytuacje, w których zakup może być racjonalny, oraz okoliczności przemawiające za wstrzymaniem się z decyzją.

Sytuacja inwestora Co przemawia za daną decyzją?
Regularnie inwestuje na wiele lat Zakup zgodny z planem może mieć sens niezależnie od miesiąca. Grudzień nie wymaga zmieniania strategii.
Znalazł atrakcyjnie wycenioną spółkę Warto przeanalizować wyniki, ryzyka i cenę. Sam grudniowy spadek kursu nie wystarcza do zakupu.
Potrzebuje pieniędzy za kilka miesięcy Akcje mogą być nieodpowiednie ze względu na ryzyko straty i konieczność sprzedaży w niekorzystnym momencie.
Liczy wyłącznie na świąteczny rajd To spekulacja na krótkoterminowym ruchu cen. Sezonowy wzrost nie jest gwarantowany.

Szczególnej ostrożności wymaga inwestowanie pieniędzy przeznaczonych na poduszkę finansową, spłatę zobowiązań lub zaplanowane wydatki na początku następnego roku. Krótki horyzont nie daje wystarczająco dużo czasu na przeczekanie głębokiej przeceny.

Więcej o dopasowaniu poziomu ryzyka do własnych potrzeb przeczytasz w poradniku portfel inwestycyjny na trudniejsze czasy – jak chronić oszczędności.

Kupować wszystkie akcje od razu czy podzielić zakupy na kilka etapów?

Osoba dysponująca większą kwotą może stanąć przed dylematem: zainwestować pieniądze jeszcze w grudniu czy poczekać do stycznia? Nie ma rozwiązania, które zawsze zapewnia lepszy wynik.

Jednorazowy zakup powoduje, że cały przeznaczony na inwestycję kapitał od razu uczestniczy w zmianach wartości rynku. Jeżeli ceny rosną, może to być korzystne. Jeśli jednak wkrótce nastąpi spadek, strata obejmie całą zainwestowaną kwotę.

Alternatywą jest rozłożenie zakupów na kilka terminów. Nie daje to gwarancji niższej średniej ceny, ale ogranicza zależność wyniku od jednego dnia wejścia na rynek.

Przykład: inwestycja 12 000 zł rozłożona na trzy miesiące

Załóżmy, że inwestor przeznaczył 12 000 zł na zakup szeroko zdywersyfikowanego instrumentu akcyjnego i zamierza utrzymywać inwestycję przez wiele lat.

Może wybrać jeden z dwóch wariantów:

  • Zakup jednorazowy: przeznacza całe 12 000 zł na inwestycję w grudniu.
  • Zakup w transzach: inwestuje po 4000 zł w grudniu, styczniu i lutym.

Jeśli rynek od grudnia systematycznie rośnie, wcześniejszy zakup całej kwoty może okazać się korzystniejszy. Jeżeli ceny najpierw spadną, inwestor dokonujący zakupów w transzach będzie mógł nabyć część instrumentów taniej.

To hipotetyczne scenariusze, a nie prognoza. Przy spadku cen w późniejszym okresie oba warianty mogą przynieść stratę. Dodatkowo podział zakupów może zwiększyć łączne koszty transakcyjne, zależnie od taryfy rachunku maklerskiego.

Szczegółowe porównanie tych podejść przedstawia artykuł inwestowanie regularne czy jednorazowe – jak ograniczyć ryzyko złego momentu.

Czy koniec roku ma znaczenie dla podatku od akcji?

Przy inwestowaniu przez zwykły rachunek maklerski trzeba odróżnić zakup akcji od ich sprzedaży. Samo kupienie papierów wartościowych przed 31 grudnia nie daje automatycznej ulgi podatkowej ani nie pozwala odliczyć całej kwoty zakupu od dochodu z pracy.

W przypadku typowej odpłatnej sprzedaży akcji rozliczanej przez polskiego rezydenta podatkowego dochód podlega co do zasady opodatkowaniu stawką 19%. Odpowiednie przychody i koszty wykazuje się w rocznym zeznaniu PIT-38.

Jeżeli akcje zyskują na wartości, ale nadal znajdują się na rachunku inwestora, sam wzrost ich kursu nie oznacza jeszcze powstania podatku od sprzedaży. Znaczenie ma realizacja transakcji oraz szczegółowe zasady podatkowe.

Oficjalne wyjaśnienia można znaleźć na stronie Ministerstwa Finansów dotyczącej opodatkowania sprzedaży akcji.

Czy sprzedaż akcji ze stratą w grudniu obniży podatek?

Sprzedaż akcji poniżej kosztów ich nabycia może prowadzić do powstania straty podatkowej. W odpowiednich warunkach strata z tego źródła przychodów może zostać rozliczona z dochodami z tego samego źródła, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Przykładowo inwestor uzyskał w danym roku 8000 zł dochodu ze sprzedaży części akcji, a na innych sprzedanych papierach poniósł stratę wynoszącą 3000 zł. Przy założeniu, że wszystkie kwoty zostały prawidłowo ustalone podatkowo i nie ma innych transakcji ani odliczeń, dochód do opodatkowania wyniesie 5000 zł, a podatek 950 zł.

To obliczenie ma charakter przykładowy. Nie oznacza, że sprzedaż dowolnych akcji ze stratą jest opłacalna. Należy uwzględnić prowizje, ryzyko zmiany kursu, ewentualny ponowny zakup i to, czy transakcja ma rzeczywiste uzasadnienie ekonomiczne.

Przy operacjach dokonywanych w ostatnich dniach roku trzeba również sprawdzić zasady ustalania momentu podatkowego, harmonogram sesji i rozrachunku oraz dokumentację biura maklerskiego. Nie zawsze data złożenia zlecenia jest wystarczającą informacją do prawidłowego rozliczenia.

IKE i IKZE – dlaczego wpłaty przed końcem roku mogą mieć znaczenie?

Osobną kwestią jest wykorzystanie rocznych limitów wpłat na indywidualne konto emerytalne (IKE) i indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE).

W 2026 roku limit wpłat na IKE wynosi 28 260 zł. W przypadku IKZE jest to 11 304 zł, a dla osób uprawnionych do podwyższonego limitu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności – 16 956 zł.

Wpłaty na IKZE mogą być odliczane od odpowiedniego dochodu lub przychodu w rocznym zeznaniu podatkowym, w granicach obowiązującego limitu i przy spełnieniu warunków ustawowych. IKE oferuje inne preferencje podatkowe, związane między innymi ze zwolnieniem określonych zysków z podatku przy wypłacie spełniającej wymagane warunki.

Nie każde IKE lub IKZE umożliwia jednak bezpośredni zakup akcji. Zależy to od rodzaju prowadzonego rachunku i oferty instytucji finansowej. Sama wpłata na konto emerytalne nie musi oznaczać natychmiastowego nabycia papierów wartościowych.

Aktualne zasady odliczania wpłat wyjaśnia Ministerstwo Finansów w informacji o uldze na IKZE.

Końcówka roku może więc być istotna z punktu widzenia wykorzystania limitów oszczędzania emerytalnego. Nie oznacza to jednak, że należy kupować akcje bez analizy tylko po to, aby zdążyć przed 31 grudnia.

Jak przygotować decyzję inwestycyjną przed nowym rokiem?

Zamiast zgadywać kierunek ostatnich sesji grudnia, warto przeprowadzić krótki przegląd własnej sytuacji finansowej. Celem jest ustalenie, czy dodatkowy zakup akcji rzeczywiście pasuje do planu.

Pomocna będzie następująca kolejność działań:

  1. Ustal dostępny kapitał. Oddziel oszczędności potrzebne w najbliższych miesiącach od pieniędzy przeznaczonych na inwestycje długoterminowe.
  2. Sprawdź strukturę portfela. Zobacz, jaki udział mają już akcje i czy kolejny zakup nie zwiększy nadmiernie koncentracji ryzyka.
  3. Przeanalizuj przedsiębiorstwo lub instrument. Oceń wyniki, wycenę, ryzyka oraz koszty zakupu i utrzymywania inwestycji.
  4. Określ sposób wejścia na rynek. Zdecyduj, czy zakup jednorazowy, czy rozłożony w czasie lepiej odpowiada Twoim możliwościom i odporności na wahania cen.
  5. Sprawdź rozliczenia. Jeśli planujesz sprzedaż dotychczasowych papierów lub wykorzystanie IKE albo IKZE, uwzględnij terminy oraz zasady podatkowe.

Przed zakupem pojedynczych spółek rozważ również, jak dużo czasu możesz poświęcać na śledzenie ich wyników i komunikatów. Posiadanie kilku akcji wymaga innego zaangażowania niż korzystanie z szeroko zdywersyfikowanego funduszu indeksowego, choć oba rozwiązania wiążą się z ryzykiem rynkowym.

Różnice między aktywnym handlem a wieloletnim utrzymywaniem inwestycji omawiamy w artykule handel akcjami czy inwestowanie długoterminowe.

Koniec roku może być dobrym momentem na zakup akcji, jeśli inwestycja wynika z analizy i pasuje do długoterminowej strategii. Nie jest natomiast wystarczającym argumentem sam fakt, że zbliżają się święta, spodziewany rajd giełdowy albo rozpoczęcie nowego roku. Najbardziej użytecznym krokiem przed grudniowym zakupem będzie porównanie aktualnej wyceny z perspektywami spółki oraz sprawdzenie, czy ewentualny spadek wartości nie zagrozi Twoim finansom.

Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi indywidualnej rekomendacji inwestycyjnej. Inwestowanie w akcje wiąże się z ryzykiem utraty części lub całości kapitału.

Zobacz także


Udostępnij ten artykuł

Dodaj komentarz