Kieszonkowe dla dziecka — ile dawać i jak uczyć zarządzania pieniędzmi?

Udostępnij ten artykuł

Kieszonkowe nie musi być nagrodą za dobre zachowanie ani sposobem na spełnianie każdej dziecięcej zachcianki. Największą wartość ma wtedy, gdy staje się niewielkim, bezpiecznym budżetem, na którym dziecko może ćwiczyć wydawanie, oszczędzanie i ponoszenie konsekwencji własnych decyzji.

Najtrudniejsze pytanie brzmi zwykle: ile dawać? Nie istnieje jedna prawidłowa stawka dla każdego dziecka. Kwota powinna zależeć od wieku, możliwości finansowych rodziny oraz przede wszystkim od tego, jakie wydatki dziecko ma pokrywać z własnych pieniędzy.

Ile kieszonkowego dawać dziecku?

Zamiast zaczynać od pytania „ile dostają inni?”, najpierw ustal zakres odpowiedzialności dziecka.

Jeżeli ośmiolatek otrzymuje pieniądze wyłącznie na drobną przekąskę albo czasopismo, potrzebuje zupełnie innego budżetu niż nastolatek, który z kieszonkowego opłaca wyjścia ze znajomymi, gry, kosmetyki lub część swoich zainteresowań.

Jako orientacyjny punkt startowy, a nie obowiązującą stawkę, można rozważyć:

6–8 lat: około 10–20 zł tygodniowo,
9–12 lat: około 20–40 zł tygodniowo,
13–15 lat: około 80–150 zł miesięcznie,
16 lat i więcej: około 150–300 zł miesięcznie, jeśli dziecko przejmuje więcej drobnych wydatków.

Te kwoty nie są normą ani rekomendacją odpowiednią dla każdej rodziny. Rodzic może ustalić 10 zł albo 100 zł i w obu przypadkach prowadzić dobrą edukację finansową.

Znacznie ważniejsze od samej wysokości jest to, co dziecko ma z tych pieniędzy finansować i czy zasady są zrozumiałe.

Najpierw ustal, za co dziecko płaci samo

Największy chaos pojawia się wtedy, gdy dziecko otrzymuje kieszonkowe, ale nie wiadomo właściwie, do czego ma ono służyć.

Rodzic przekazuje 100 zł, a później dodatkowo płaci za wszystkie zachcianki. Dziecko szybko odkrywa wtedy, że własne pieniądze najlepiej wydać natychmiast, ponieważ ważniejsze rzeczy i tak zostaną kupione z budżetu rodziców.

Lepsze rozwiązanie to jasny podział.

Rodzice mogą nadal finansować:

podstawowe ubrania i obuwie,
jedzenie,
szkołę i potrzebne przybory,
leczenie,
podstawowy transport,
niezbędne zajęcia i potrzeby dziecka.

Z kieszonkowego dziecko może pokrywać:

dodatkowe słodycze i przekąski,
czasopisma,
drobne zabawki,
gry i dodatki do gier,
nieplanowane gadżety,
wybrane wyjścia ze znajomymi,
oszczędzanie na większą zachciankę.

Nie chodzi o przerzucanie na dziecko kosztów utrzymania. Kieszonkowe powinno dotyczyć przede wszystkim wydatków, przy których dziecko może rzeczywiście dokonywać wyboru.

Tygodniowo czy miesięcznie? Wiek robi różnicę

Dla młodszego dziecka miesiąc jest bardzo długim okresem.

Siedmiolatek, który 1 września otrzyma 60 zł i wyda wszystko do 3 września, może niewiele nauczyć się z informacji, że kolejne pieniądze dostanie za cztery tygodnie. Taka perspektywa jest dla niego po prostu zbyt odległa.

Dlatego na początku dobrze sprawdzają się mniejsze kwoty przekazywane raz w tygodniu.

Starsze dziecko można stopniowo przestawiać na budżet miesięczny.

To ważna zmiana, ponieważ nastolatek musi zacząć przewidywać:

„Jeżeli wydam 70 zł w pierwszy weekend, ile zostanie mi na kolejne trzy?”

I właśnie w tym momencie kieszonkowe zaczyna działać jak prawdziwa lekcja budżetowania.

Najważniejsza zasada: nie uzupełniaj kieszonkowego po każdej złej decyzji

Wyobraźmy sobie prostą sytuację.

Dwunastolatek dostaje 100 zł. Pierwszego dnia kupuje rzecz za 80 zł, której bardzo chciał. Po tygodniu pojawia się okazja do wyjścia ze znajomymi, ale zostało mu tylko 20 zł.

Rodzic może zrobić dwie rzeczy.

Pierwsza:

„Dobrze, dam ci jeszcze 50 zł.”

Druga:

„Masz jeszcze 20 zł. Możesz znaleźć tańsze rozwiązanie albo tym razem zrezygnować.”

Druga odpowiedź jest trudniejsza, ale właśnie z niej wynika lekcja.

Jeżeli rodzic automatycznie pokrywa każdy brak, dziecko otrzymuje niezamierzony komunikat: budżet jest umowny, bo zawsze można dostać więcej.

Oczywiście nie dotyczy to niezbędnych potrzeb. Jeżeli dziecko wydało kieszonkowe, rodzic nie powinien odmawiać mu obiadu, biletu potrzebnego do szkoły czy koniecznych środków higienicznych.

Konsekwencja ma dotyczyć zachcianek, a nie bezpieczeństwa i podstawowych potrzeb.

Kieszonkowe nie powinno być nagrodą za każdą ocenę

„Piątka z matematyki — 20 zł.”

„Szóstka z angielskiego — kolejne 20 zł.”

Taki system może wyglądać motywująco, ale szybko zmienia sens nauki. Dziecko zaczyna traktować dobre wyniki jak usługę świadczoną rodzicom za pieniądze.

Podobny problem występuje przy podstawowych obowiązkach domowych.

Ścielenie własnego łóżka, sprzątanie po sobie czy odniesienie talerza nie musi mieć cennika. To normalna część funkcjonowania wspólnego gospodarstwa domowego.

Inaczej można potraktować dodatkowe, okazjonalne zadania, które wykraczają poza zwykłe obowiązki.

Starsze dziecko może na przykład otrzymać dodatkową kwotę za pomoc przy większej pracy w ogrodzie, uporządkowanie garażu albo wykonanie innego uzgodnionego zadania.

Wtedy łatwo wyjaśnić różnicę między:

kieszonkowym — regularnym budżetem do nauki zarządzania pieniędzmi,

dodatkowym zarobkiem — pieniędzmi za dodatkową pracę.

Jak nauczyć dziecko oszczędzania bez ciągłego mówienia „nie wydawaj”?

Samo powtarzanie „odłóż pieniądze” zwykle niewiele daje.

Oszczędzanie staje się zrozumiałe dopiero wtedy, gdy dziecko widzi konkretny cel.

Załóżmy, że chce kupić zestaw za 180 zł.

Jeżeli otrzymuje 30 zł tygodniowo i odkłada z każdej wypłaty 15 zł, może łatwo policzyć, ile czasu potrzebuje.

Nagle oszczędzanie przestaje oznaczać abstrakcyjne „nie wydawaj pieniędzy”, a zaczyna oznaczać:

„Jeżeli dzisiaj nie wydam 15 zł, jestem o tydzień bliżej rzeczy, na której naprawdę mi zależy.”

To zupełnie inny sposób myślenia.

Metoda trzech części: wydaję, oszczędzam, zostawiam

Na początku można zaproponować bardzo prosty system dzielenia kieszonkowego.

Przykładowe 30 zł tygodniowo dziecko może podzielić na:

15 zł — bieżące wydatki,
10 zł — oszczędności na konkretny cel,
5 zł — rezerwę.

Nie musi to być zawsze proporcja 50/30/20 ani jakikolwiek inny sztywny wzór.

Chodzi o stworzenie nawyku, że otrzymane pieniądze nie muszą natychmiast zamienić się w zakupy.

Z czasem dziecko samo może zdecydować, że w jednym miesiącu odkłada więcej, ponieważ zbiera na coś konkretnego.

Zwykła skarbonka może nauczyć więcej niż aplikacja

W przypadku młodszych dzieci fizyczne pieniądze mają jedną ważną zaletę: można je zobaczyć.

Dziecko wrzuca 10 zł do skarbonki, tydzień później kolejne 10 zł i obserwuje, jak oszczędności rosną.

To bardzo proste, ale jednocześnie namacalne.

Materiał zawiera linki afiliacyjne. Możemy otrzymać prowizję za zakup dokonany po przejściu przez taki link. Nie wpływa to na cenę produktu dla kupującego.

Do pierwszych ćwiczeń nie jest potrzebna droga elektroniczna skarbonka. Wystarczy prosty model, taki jak metalowa skarbonka dla dzieci na oszczędności. Sens zakupu nie polega na samym gadżecie — skarbonka powinna dostać konkretny cel, np. „rower”, „klocki” albo „wakacyjna atrakcja”.

Można również zastosować trzy oddzielne pojemniki podpisane „wydaję”, „oszczędzam” i „rezerwa”. Dla dziecka taki fizyczny podział pieniędzy bywa znacznie bardziej czytelny niż liczby widoczne w aplikacji.

Cel oszczędnościowy powinien być osiągalny

Jeżeli ośmiolatek dostaje 15 zł tygodniowo i marzy o rzeczy kosztującej kilka tysięcy złotych, samodzielne oszczędzanie może być dla niego zbyt abstrakcyjne.

Pierwsze cele powinny być na tyle duże, żeby wymagały cierpliwości, ale jednocześnie możliwe do osiągnięcia.

Dobrym pierwszym doświadczeniem może być zakup za równowartość kilku lub kilkunastu wypłat kieszonkowego.

Dziecko zobaczy wtedy cały proces:

wybranie celu,
odkładanie,
rezygnowanie z części drobnych zakupów,
osiągnięcie potrzebnej kwoty,
samodzielne podjęcie decyzji o zakupie.

Ostatni punkt jest szczególnie ważny.

Czasem dziecko po uzbieraniu całej kwoty stwierdzi:

„Szkoda mi teraz wydawać wszystkie pieniądze.”

To jedna z najcenniejszych lekcji finansowych, jakie może otrzymać.

Pozwól dziecku kupić czasem coś, co uważasz za bezsensowne

Rodzic często widzi złą decyzję zakupową jeszcze zanim dziecko wyciągnie pieniądze.

Tania zabawka, która prawdopodobnie szybko się znudzi. Gadżet, którego funkcja jest wątpliwa. Kolejny przedmiot związany z chwilową modą.

Jeżeli zakup jest bezpieczny i odpowiedni dla wieku, czasami lepiej pozwolić dziecku popełnić mały błąd.

Wydanie 25 zł na rzecz, która rozczaruje po dwóch dniach, może nauczyć więcej niż półgodzinny wykład rodzica o rozsądnym gospodarowaniu pieniędzmi.

Kilka dni później można spokojnie zapytać:

„Gdybyś jeszcze raz miał te 25 zł, kupiłbyś to samo?”

Nie chodzi o powiedzenie „a nie mówiłem”.

Chodzi o nauczenie analizowania własnych decyzji.

Nie zabieraj zaoszczędzonych pieniędzy tylko dlatego, że dziecko ma własne

To sytuacja, która potrafi skutecznie zniechęcić do oszczędzania.

Jedno dziecko wydaje całe kieszonkowe. Drugie przez pół roku odkłada i ma 300 zł.

Pojawia się rodzinny wydatek, a rodzic mówi do oszczędzającego dziecka:

„Ty masz swoje pieniądze, więc zapłać sam.”

Jeżeli chodzi o wcześniej uzgodniony wydatek należący do zakresu kieszonkowego — to naturalne.

Jeżeli jednak jest to podstawowa rzecz, którą rodzic normalnie kupiłby dziecku, sytuacja staje się problematyczna.

Dziecko może dojść do bardzo logicznego wniosku:

„Nie opłaca się oszczędzać, bo wtedy muszę płacić za rzeczy, które inni dostają.”

Zasady powinny być ustalone przed otrzymaniem pieniędzy, a nie zmieniane dlatego, że dziecku udało się coś odłożyć.

Czy kontrolować, na co dziecko wydaje kieszonkowe?

Kontrola powinna zmieniać się wraz z wiekiem.

Siedmiolatkowi można pomagać podczas każdego zakupu. Nastolatek potrzebuje znacznie większej prywatności i samodzielności.

Nie oznacza to jednak całkowitego braku zasad.

Rodzice nadal mogą ustalić, że kieszonkowego nie wolno przeznaczać na rzeczy:

nielegalne,
niebezpieczne,
nieodpowiednie dla wieku,
zakazane przez ustalone zasady rodzinne.

Poza tym dobrze pozostawić dziecku realną przestrzeń decyzyjną.

Jeżeli rodzic zatwierdza każdą złotówkę, pieniądze formalnie należą do dziecka, ale w praktyce nadal zarządza nimi dorosły.

Pierwszy portfel też może być częścią nauki

Młodsze dziecko, które zaczyna samodzielnie płacić w sklepie, może mieć niewielki portfel przeznaczony na własne pieniądze.

Nie chodzi o modny dodatek, lecz o wprowadzenie kolejnego elementu odpowiedzialności: trzeba wiedzieć, ile pieniędzy się ma, pilnować ich i pamiętać o zabraniu reszty po zakupie.

Na początek lepszy bywa prosty, zamykany model niż drogi portfel, którego zgubienie stanie się większym problemem niż utrata znajdujących się w nim kilku złotych.

Na Ceneo można znaleźć portfele dla dzieci w różnych prostych wariantach. Przy pierwszym portfelu ważniejsza od marki jest wygoda: łatwe zamknięcie, niewielki rozmiar i miejsce na monety oraz banknoty.

Gotówka czy konto dla dziecka?

Dla młodszego dziecka gotówka ma dużą wartość edukacyjną, ponieważ jest konkretna.

Pięć monet po 2 zł można policzyć, przesunąć i fizycznie zobaczyć, że po zakupie zostały tylko dwie.

Starsze dzieci funkcjonują jednak w świecie płatności bezgotówkowych. Dlatego z czasem rozsądne jest również uczenie ich obsługi cyfrowych pieniędzy.

Samo konto lub karta nie uczą jeszcze finansów.

Dziecko nadal powinno wiedzieć:

ile ma pieniędzy,
ile wydało,
na co oszczędza,
kiedy otrzyma kolejną kwotę,
dlaczego saldo zmniejszyło się po zakupie.

Jeżeli pieniądze na ekranie telefonu wydają się mniej „realne”, można raz w tygodniu wspólnie przejrzeć historię wydatków i porównać ją z zaplanowanym budżetem.

Nie zwiększaj kieszonkowego tylko dlatego, że zawsze się kończy

„Potrzebuję więcej, bo moje pieniądze ciągle się kończą.”

To może być dobry argument, ale nie automatyczny.

Najpierw warto wspólnie sprawdzić, gdzie znika obecna kwota.

Przykładowo nastolatek otrzymuje 150 zł miesięcznie i twierdzi, że to zdecydowanie za mało.

Po przejrzeniu wydatków okazuje się, że:

60 zł przeznacza na drobne zakupy w grach,
40 zł na przekąski,
30 zł na spontaniczne zakupy,
20 zł pozostaje na resztę miesiąca.

Rodzic może oczywiście zdecydować o podwyżce. Znacznie wartościowsze jest jednak wcześniejsze pokazanie, że wyższy budżet nie rozwiąże problemu, jeżeli każda dodatkowa kwota zostanie natychmiast wydana.

Kiedy podnieść kieszonkowe?

Podwyżka ma sens przede wszystkim wtedy, gdy zmieniają się warunki.

Na przykład:

dziecko jest starsze,
przejmuje kolejną kategorię własnych wydatków,
dotychczasowa kwota przestała wystarczać na uzgodnione potrzeby,
kieszonkowe od dawna nie było aktualizowane,
rodzice chcą zwiększyć zakres finansowej samodzielności.

Podwyżkę można połączyć z nową odpowiedzialnością.

Zamiast po prostu zmienić 100 zł na 150 zł, można powiedzieć:

„Od teraz dostajesz 150 zł, ale sam planujesz z tego również budżet na dwa wyjścia ze znajomymi w miesiącu.”

Dziecko od razu wie, skąd wynika dodatkowa kwota.

Czy rodzeństwo powinno dostawać tyle samo?

Niekoniecznie.

Dziesięciolatek i szesnastolatek mają inne potrzeby, inną samodzielność i inny zakres wydatków.

Równość nie musi oznaczać identycznej kwoty.

Ważniejsze jest, żeby dzieci rozumiały, z czego wynika różnica.

Jeżeli starsze dziecko otrzymuje więcej dlatego, że samodzielnie płaci za część swoich wyjść i drobnych zakupów, młodsze powinno to wiedzieć.

Problem zaczyna się wtedy, gdy wysokość kieszonkowego wygląda jak ocena tego, które dziecko rodzice bardziej lubią albo które zachowuje się „lepiej”.

Czy warto płacić odsetki od dziecięcych oszczędności?

To ciekawy eksperyment dla starszego dziecka.

Rodzic może powiedzieć:

„Jeżeli przez miesiąc nie ruszysz 100 zł przeznaczonych na długoterminowy cel, dołożę do nich 5 zł.”

Nie jest to odwzorowanie rzeczywistych warunków bankowych, ale może pokazać ideę wynagrodzenia za odłożenie konsumpcji na później.

Trzeba tylko jasno nazwać zasady i nie przedstawiać rodzinnego systemu jako odpowiednika konkretnej lokaty czy inwestycji.

U starszego dziecka można później wykorzystać ten przykład do rozmowy o oprocentowaniu, inflacji i różnicy między oszczędzaniem a inwestowaniem.

Edukacja finansowa może być też zabawą

Nie każde wyjaśnienie musi przybierać formę rozmowy przy stole.

Młodsze dzieci często łatwiej przyswajają podstawy finansów przez zabawę, historie i konkretne zadania.

Można wspólnie:

zrobić domowy sklep i ćwiczyć wydawanie reszty,
zaplanować niewielki budżet na rodzinny deser,
porównać ceny dwóch podobnych produktów,
policzyć, ile tygodni potrzeba na konkretny zakup,
pozwolić dziecku samodzielnie zapłacić przy kasie.

Jeżeli rodzic chce dodatkowo wykorzystać gotowy materiał, ciekawym uzupełnieniem może być książka edukacyjna dla dzieci o pieniądzach i oszczędzaniu. Taki zakup ma sens przede wszystkim jako pretekst do wspólnej rozmowy — sama książka nie zastąpi możliwości podejmowania prawdziwych, drobnych decyzji finansowych.

7 zasad dobrego kieszonkowego

Jeżeli chcesz rozpocząć bez tworzenia rozbudowanego systemu, wystarczy kilka prostych reguł.

1. Ustal stałą kwotę

Dziecko powinno wiedzieć, ile otrzyma.

2. Ustal stały termin

Na przykład każdy piątek albo pierwszy dzień miesiąca.

3. Określ, za co płaci dziecko

Nie zmieniaj tej listy przypadkowo w trakcie miesiąca.

4. Pozwól oszczędzać

Nie zakładaj, że każda wypłata musi zostać wykorzystana.

5. Pozwól popełniać niewielkie błędy

Strata kilkunastu złotych jest znacznie bezpieczniejszą lekcją niż pierwszy poważny błąd finansowy w dorosłości.

6. Nie uzupełniaj automatycznie brakującego budżetu

Jeżeli pieniądze zostały wydane na zachcianki, kolejne pojawiają się w ustalonym terminie.

7. Rozmawiaj bez oceniania

Pytanie „czy jesteś zadowolony z tego zakupu?” daje więcej niż „znowu zmarnowałeś pieniądze”.

Pierwszy miesiąc z kieszonkowym — prosty plan

Załóżmy, że dziecko ma 10 lat i ustalacie 25 zł tygodniowo.

Tydzień pierwszy

Dziecko otrzymuje 25 zł i samo decyduje, co z nimi zrobić.

Rodzic jedynie przypomina, że następne pieniądze będą za tydzień.

Tydzień drugi

Wprowadzacie cel oszczędnościowy.

Dziecko chce kupić coś za 80 zł i decyduje, ile będzie odkładało.

Tydzień trzeci

Rozmawiacie o dotychczasowych wydatkach.

Bez krytykowania i zabierania pieniędzy.

Tydzień czwarty

Dziecko liczy, ile dostało przez cały miesiąc, ile wydało i ile zostało.

To wystarczy.

Nie potrzebujesz arkusza kalkulacyjnego, skomplikowanego systemu punktów ani rodzinnego regulaminu finansowego na pięć stron.

Największy błąd rodziców: kieszonkowe bez konsekwencji

Sama wypłata pieniędzy nie uczy zarządzania nimi.

Jeżeli dziecko dostaje 100 zł, wydaje je, otrzymuje kolejne 50 zł, następnie rodzic płaci za jego zachcianki, a później jeszcze dokłada pieniądze przed weekendem, trudno mówić o budżecie.

Prawdziwa lekcja zaczyna się wtedy, gdy istnieją trzy rzeczy:

ograniczona kwota, wybór i konsekwencja wyboru.

Dziecko może wydać wszystko od razu. Może odłożyć połowę. Może przez trzy miesiące zbierać na większy zakup. Może również kupić coś, czego później pożałuje.

W bezpiecznej skali wszystkie te scenariusze są wartościowe.

Nie trzeba więc znaleźć „idealnej” kwoty kieszonkowego. Lepiej zacząć od sumy, którą rodzinny budżet może regularnie udźwignąć, jasno określić zasady i pozwolić dziecku naprawdę zarządzać otrzymanymi pieniędzmi.

Jeżeli po kilku miesiącach okaże się, że kwota jest za mała albo zakres wydatków się zmienił, można ją skorygować. Znacznie ważniejsze jest, żeby dziecko wiedziało, że pieniądze są ograniczonym zasobem, a każda decyzja o wydaniu kilku złotych oznacza rezygnację z wykorzystania ich w innym miejscu.

Karolina Wysocka

Specjalistka ds. budżetu domowego i oszczędzania. Pokazuje, jak zarządzać pieniędzmi w praktyce.