Inwestowanie latem — spokojny rynek też bywa ryzykowny

Udostępnij ten artykuł

Wakacyjne sesje giełdowe często wyglądają spokojniej. Obroty mogą być niższe, liczba komunikatów mniejsza, a notowania przez wiele godzin pozostawać w wąskim przedziale. Taka pozorna cisza nie oznacza jednak, że inwestowanie latem staje się bezpieczniejsze. Przy ograniczonej płynności nawet pojedyncza informacja lub większe zlecenie może wywołać gwałtowny ruch ceny.

Rynek nie robi sobie wakacji razem z inwestorami. Spółki nadal publikują wyniki, banki centralne podejmują decyzje, a niespodziewane wydarzenia polityczne i gospodarcze mogą pojawić się w dowolnym momencie. Różnica polega na tym, że przy mniejszej liczbie aktywnych uczestników reakcja bywa trudniejsza do przewidzenia.

Mniejszy obrót, niższa zmienność i mniejsze ryzyko to trzy różne rzeczy

Obrót informuje, jaka wartość lub liczba instrumentów zmieniła właściciela. Zmienność opisuje skalę zmian cen, natomiast ryzyko obejmuje znacznie szerszy zestaw zagrożeń: możliwość straty, brak płynności, niekorzystne wykonanie zlecenia, lukę cenową czy użycie nadmiernej dźwigni.

Niskie obroty mogą przez kilka dni współistnieć z niewielkimi zmianami indeksu. Nie pozwala to jednak stwierdzić, że ryzyko zniknęło. Spokojny wykres pokazuje jedynie, co wydarzyło się do tej pory. Nie mówi, jak rynek zareaguje na nową informację.

Szczególnie myląca jest sytuacja, w której główny indeks porusza się nieznacznie, ale poszczególne spółki notują duże wahania. Stabilność indeksu może wynikać z tego, że wzrosty jednych walorów równoważą spadki innych.

Dlaczego niższa płynność może pogorszyć wykonanie zlecenia

Płynny rynek charakteryzuje się dużą liczbą zleceń kupna i sprzedaży oraz niewielką różnicą pomiędzy najlepszą ofertą kupna a sprzedaży. Inwestor może wtedy przeprowadzić transakcję bez wyraźnego wpływania na cenę.

Przy mniejszej aktywności arkusz zleceń staje się płytszy. Pomiędzy kolejnymi ofertami mogą pojawiać się większe odstępy, a realizacja większego zlecenia wymaga sięgnięcia po kilka poziomów cenowych.

Przykładowo, ostatnia transakcja akcjami odbyła się po 20 zł, ale w arkuszu znajduje się tylko 100 akcji oferowanych po tej cenie. Kolejne pakiety wystawiono po 20,30 zł i 20,60 zł. Zlecenie kupna 500 akcji bez limitu może zostać wykonane częściami po różnych cenach, wyraźnie wyższych od ostatniego kursu.

Analogiczny problem występuje przy sprzedaży. Na mało płynnym rynku większe zlecenie może przesunąć cenę w dół, zanim zostanie wykonane w całości.

Spread jest kosztem, którego nie widać w prowizji

Spread to różnica pomiędzy najlepszą ceną kupna i najlepszą ceną sprzedaży. Im jest szerszy, tym większy koszt wejścia oraz natychmiastowego wyjścia z pozycji.

Jeżeli najlepsza oferta kupna wynosi 50 zł, a sprzedaży 50,10 zł, różnica jest stosunkowo niewielka. Gdy po jednej stronie arkusza pozostaje 49 zł, a po drugiej 51 zł, inwestor już na początku mierzy się ze znaczną stratą wynikającą z samej struktury rynku.

Prowizja maklerska może być identyczna w obu sytuacjach. Całkowity koszt transakcji będzie jednak zupełnie inny.

Przed złożeniem zlecenia trzeba sprawdzić:

różnicę między najlepszą ofertą kupna i sprzedaży,
liczbę instrumentów dostępną na najbliższych poziomach,
wartość przeciętnych dziennych obrotów,
udział planowanej transakcji w typowym obrocie,
częstotliwość zawierania transakcji,
zachowanie instrumentu podczas wcześniejszych gwałtownych ruchów.

Samo spojrzenie na ostatnią cenę nie daje pełnego obrazu płynności.

Zlecenie rynkowe nie gwarantuje widocznej na ekranie ceny

Zlecenie bez odpowiedniego limitu ma zapewnić przede wszystkim wykonanie transakcji. Nie gwarantuje ceny widocznej przy jego składaniu. W szybko zmieniającym się lub płytkim arkuszu poszczególne części zlecenia mogą zostać zrealizowane na różnych poziomach.

Zlecenie z limitem pozwala ustalić maksymalną cenę zakupu albo minimalną cenę sprzedaży. Chroni przed niekontrolowanym wykonaniem po znacznie gorszym kursie, ale nie gwarantuje, że transakcja w ogóle dojdzie do skutku.

Wybór rodzaju zlecenia zawsze oznacza kompromis:

zlecenie rynkowe zwiększa szansę szybkiego wykonania, ale ogranicza kontrolę nad ceną,
zlecenie z limitem kontroluje cenę, ale może pozostać niewykonane,
zlecenie stop po aktywacji może stać się zleceniem rynkowym i zostać wykonane daleko od poziomu uruchomienia,
zlecenie stop-limit kontroluje minimalną lub maksymalną cenę wykonania, ale przy luce może nie zostać zrealizowane.

W okresie mniejszej płynności różnice te stają się szczególnie istotne.

Luka cenowa może ominąć ustawiony poziom obrony

Inwestor może założyć, że zlecenie stop automatycznie ograniczy stratę do określonej wartości. W praktyce poziom aktywacji nie jest gwarantowaną ceną sprzedaży.

Jeżeli po zamknięciu sesji spółka opublikuje negatywną informację, kolejna transakcja może zostać zawarta znacznie niżej. Stop uruchomi sprzedaż, ale wykonanie nastąpi po najlepszej dostępnej cenie, a niekoniecznie na poziomie wcześniej wskazanym przez inwestora.

Ryzyko luki dotyczy między innymi:

publikacji słabych wyników finansowych,
obniżenia prognoz,
utraty ważnego kontraktu,
niespodziewanej emisji akcji,
decyzji regulatora,
problemów z finansowaniem,
wydarzeń geopolitycznych,
zmian cen surowców lub kursów walut.

Niska aktywność rynku nie zatrzymuje napływu takich informacji.

Wakacje przypadają na ważny okres wynikowy

Wiele spółek publikuje latem raporty półroczne, kwartalne lub aktualizacje prognoz. Inwestorzy oceniają nie tylko przychody i zyski, ale też marże, zadłużenie, przepływy pieniężne oraz komentarze zarządu dotyczące kolejnych miesięcy.

Niewielkie odchylenie od oczekiwań może zostać zignorowane na jednym rynku, a na innym wywołać gwałtowny ruch. Znaczenie ma wcześniejsza wycena. Jeśli akcje wzrosły na podstawie bardzo optymistycznych założeń, nawet dobre wyniki mogą nie wystarczyć do kontynuowania wzrostu.

W przypadku mniejszych spółek publikacja raportu może całkowicie zmienić układ zleceń. Kupujący wycofują oferty, spread się rozszerza, a inwestor chcący szybko sprzedać nie znajduje drugiej strony po oczekiwanej cenie.

Decyzje banków centralnych nie tracą znaczenia latem

Stopy procentowe wpływają na koszt finansowania, wycenę spółek, obligacje i kursy walut. Nawet pozostawienie stóp bez zmian może poruszyć rynkiem, jeśli komunikat banku centralnego różni się od oczekiwań.

Reakcja nie zawsze ogranicza się do dnia posiedzenia. Inwestorzy analizują konferencję, prognozy inflacji i wypowiedzi członków władz monetarnych. Zmiana oczekiwań dotyczących kolejnych decyzji może stopniowo przenosić się pomiędzy rynkiem długu, walutami i akcjami.

Dla polskiego inwestora kupującego zagraniczne aktywa znaczenie ma również kurs złotego. Nawet gdy cena akcji lub jednostki ETF nie zmieni się w walucie bazowej, wynik po przeliczeniu na złote może wzrosnąć albo spaść.

Ryzyko polityczne nie uwzględnia kalendarza urlopowego

Konflikt, decyzja dotycząca ceł, sankcje, przedterminowe wybory lub kryzys polityczny mogą zmienić nastroje w ciągu kilku godzin. Przy wysokich wycenach i dużej koncentracji kapitału w wybranych sektorach reakcja może objąć wiele klas aktywów jednocześnie.

W takich momentach wcześniejsze zależności pomiędzy instrumentami mogą przestać działać. Aktywa uznawane za dywersyfikujące portfel zaczynają spadać jednocześnie, ponieważ inwestorzy ograniczają ryzyko albo potrzebują gotówki.

Spokojny lipiec nie jest więc prognozą spokojnego sierpnia. Niska zmienność może trwać długo, a następnie gwałtownie wzrosnąć po jednym wydarzeniu.

Czy zasada „sell in May and go away” rzeczywiście działa

Znane giełdowe powiedzenie sugeruje sprzedaż akcji w maju i powrót na rynek jesienią. Historyczne badania wielu rynków rzeczywiście wskazywały, że średnie stopy zwrotu w okresie od listopada do kwietnia bywały wyższe niż od maja do października.

Średnia historyczna nie pozwala jednak przewidzieć wyniku konkretnego lata. Badania obejmują różne okresy, państwa i indeksy, a siła efektu zmienia się w czasie. Dodatkowo prosta kalkulacja może pomijać prowizje, podatki, różnicę pomiędzy ceną kupna i sprzedaży oraz koszt pozostawania poza rynkiem.

Mechaniczne stosowanie zasady wymaga podjęcia dwóch trafnych decyzji:

kiedy sprzedać aktywa,
kiedy ponownie je kupić.

Nawet jeśli w trakcie lata wystąpi spadek, inwestor może wrócić zbyt późno i przegapić pierwszą część odbicia. Może również sprzedać przed okresem, w którym rynek osiągnie dodatnią stopę zwrotu mimo niższej średniej historycznej.

Sezonowość może być elementem analizy, ale nie zastępuje oceny wyceny, wyników spółki, ryzyka i horyzontu inwestycyjnego.

Inwestowanie latem na dużych i małych spółkach wygląda inaczej

Akcje największych spółek zazwyczaj mają większe obroty, więcej zleceń i mniejszy spread niż walory niewielkich przedsiębiorstw. Nie oznacza to, że duża spółka nie może gwałtownie stracić na wartości. Jej akcje są jednak zwykle łatwiejsze do kupienia lub sprzedaży bez wyraźnego wpływania na kurs.

Na małych i średnich spółkach nawet zlecenie inwestora indywidualnego może mieć znaczenie. Problem pogłębia się, gdy akcjonariat jest skoncentrowany, niewiele akcji znajduje się w wolnym obrocie albo rynek czeka na ważny raport.

Przed zakupem mało płynnych akcji trzeba odpowiedzieć na pytanie nie tylko „co może spowodować wzrost?”, ale również „komu będzie można sprzedać walory, jeśli założenie okaże się błędne?”.

Wysoki wynik widoczny na rachunku pozostaje niezrealizowany, dopóki nie znajdzie się kupujący. Przy płytkim arkuszu próba sprzedaży większej liczby akcji może sama obniżyć kurs.

Nieobecność inwestora jest dodatkowym czynnikiem ryzyka

Wakacyjny wyjazd może oznaczać rzadszy dostęp do rachunku, słaby internet albo brak możliwości szybkiej reakcji. Nie jest to duży problem dla każdego portfela. Ma jednak ogromne znaczenie w przypadku pozycji krótkoterminowych, lewarowanych oraz zależnych od konkretnego wydarzenia.

Szczególnego przygotowania wymagają:

kontrakty terminowe,
opcje z bliskim terminem wygaśnięcia,
kontrakty CFD,
pozycje finansowane kredytem lub depozytem zabezpieczającym,
krótkie pozycje,
akcje przed publikacją ważnego raportu,
instrumenty notowane w innej strefie czasowej.

Przy dźwigni niewielki ruch ceny może spowodować znaczną zmianę wartości rachunku. Brak reakcji może prowadzić do automatycznego zamknięcia pozycji, nawet jeśli inwestor zakładał późniejsze odbicie.

Powiadomienie cenowe nie jest zabezpieczeniem

Alert informuje o osiągnięciu określonego poziomu, ale nie wykonuje transakcji i nie gwarantuje dostępu do rachunku. Wiadomość może przyjść z opóźnieniem, zostać przeoczona albo pojawić się w chwili, gdy inwestor nie ma internetu.

Przed wyjazdem należy sprawdzić:

aktywne zlecenia i ich terminy ważności,
daty publikacji raportów,
poziom wykorzystania depozytu zabezpieczającego,
dostępne środki pieniężne,
aktualność danych kontaktowych,
możliwość logowania za granicą,
działanie dodatkowego uwierzytelniania,
limity i zabezpieczenia urządzenia mobilnego.

Nie należy logować się do rachunku maklerskiego przez przypadkową, niezabezpieczoną sieć bezprzewodową. Zagrożenie operacyjne i ryzyko przejęcia danych nie maleją tylko dlatego, że inwestor przebywa na urlopie.

Trzy portfele, trzy różne poziomy wakacyjnego ryzyka

Długoterminowy portfel szerokich funduszy indeksowych

Inwestor z wieloletnim horyzontem, regularnymi wpłatami i szeroką dywersyfikacją nie musi zmieniać strategii wyłącznie z powodu kalendarza. Krótkoterminowa zmienność jest częścią przyjętego ryzyka, a próba unikania każdego słabszego okresu wymaga skutecznego wyczucia rynku.

Trzeba jednak sprawdzać koncentrację portfela, koszty, ryzyko walutowe i to, czy wybrany instrument rzeczywiście odwzorowuje zakładany indeks.

Akcje pojedynczej małej spółki przed raportem

Ryzyko jest znacznie większe, ponieważ wynik zależy od jednego przedsiębiorstwa, a ograniczona płynność może utrudnić wyjście. Należy przeanalizować wielkość pozycji, spread, arkusz zleceń i możliwą reakcję na raport.

Pozycja, której nie można spokojnie utrzymać po negatywnej niespodziance, może być zbyt duża względem akceptowanego ryzyka.

Lewarowana pozycja pozostawiona na czas wyjazdu

Dźwignia sprawia, że brak bieżącego nadzoru staje się szczególnie niebezpieczny. Luka po weekendzie, gwałtowna zmiana kursu walutowego lub niespodziewany komunikat mogą doprowadzić do szybkiego spadku wartości rachunku.

W takim przypadku nie wystarczy przekonanie, że „latem zwykle jest spokojniej”. Warunki depozytu, poziomy zamknięcia i maksymalna możliwa strata powinny być znane jeszcze przed otwarciem pozycji.

Jak sprawdzić ryzyko przed wakacyjną transakcją

Przed zakupem instrumentu można przeprowadzić prosty test:

Określ, co konkretnie ma uzasadniać inwestycję.
Sprawdź, kiedy rynek może zweryfikować to założenie.
Oceń wielkość spreadu i głębokość arkusza.
Porównaj wartość zlecenia z typowym obrotem.
Ustal, jak zachowa się portfel przy gwałtownym spadku.
Sprawdź, czy strata nie wymusi sprzedaży w najgorszym momencie.
Wybierz rodzaj zlecenia świadomie, zamiast używać ustawienia domyślnego.
Uwzględnij ryzyko walutowe i wydarzenia odbywające się podczas nieobecności.
Sprawdź, czy inwestycja nadal ma sens bez założenia szybkiego wzrostu.
Zastanów się, w jaki sposób będzie można wyjść z pozycji.

Jeżeli plan zakłada wyłącznie wzrost ceny i nie uwzględnia scenariusza niekorzystnego, nie jest pełnym planem zarządzania ryzykiem.

Jak ograniczać ryzyko bez zgadywania kierunku rynku

Ograniczenie ryzyka nie musi oznaczać całkowitej sprzedaży aktywów na czas wakacji. Sposób działania powinien wynikać z horyzontu, rodzaju instrumentu i sytuacji finansowej inwestora.

Do podstawowych narzędzi należą:

dywersyfikacja pomiędzy różne aktywa i emitentów,
unikanie pozycji zbyt dużej względem całego portfela,
utrzymywanie rezerwy finansowej poza rynkiem,
ograniczenie dźwigni,
wybór płynnych instrumentów,
stosowanie limitów ceny tam, gdzie kontrola wykonania jest istotna,
znajomość dat raportów i innych wydarzeń,
regularne sprawdzanie koncentracji sektorowej i walutowej,
niewykorzystywanie środków potrzebnych w krótkim terminie.

Nie każde z tych działań będzie odpowiednie dla każdej osoby. Celem nie jest usunięcie ryzyka, ponieważ na giełdzie jest to niemożliwe, lecz dopasowanie go do możliwości finansowych i odporności na stratę.

Cicha sesja nie jest obietnicą spokojnego tygodnia. Inwestowanie latem wymaga takiej samej dyscypliny jak w pozostałych miesiącach, a przy małej płynności nawet większej uwagi na wielkość zlecenia i cenę wykonania. Kalendarz może opisywać historyczne prawidłowości, ale nie przejmuje odpowiedzialności za konkretną decyzję. Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi indywidualnej rekomendacji inwestycyjnej.